POGODA

Reklama

Wydarzenia

Dr Józef Pluciński • Wtorek [24.04.2012, 07:23:25] • Świnoujście

Karty z dziejów Przytoru (3)

Karty z dziejów Przytoru (3)

Pocztówka z Przytoru, pocz. XX wieku. Reprodukcja w zbiorze autora.(fot. Archiwum autora )

Z upływem lat, wraz z szybkim rozwojem świnoujskiego portu i uzdrowiska zmieniała się też rola i oblicze Przytoru. Wielu młodych ludzi, podejmowało pracę w świnoujskim porcie, w jednym z dziesiątków pensjonatów czy hoteli czy też w firmach na Warszowie.

Przytór był też swoistym rezerwuarem pracowników żeglugi ale także załóg okrętów wojennych, rozwijające się w Świnoujściu bazy cesarskiej marynarki wojennej. Dumą kilku pokoleń przytorskich mieszkańców, była osoba kontradmirała Heinricha Köhlera (1824 – 82), który urodził się w Przytorze i doszedł do najwyższych godności w pruskiej flocie wojennej. Mimo poszukiwań źródłowych nie udało się odnaleźć zbyt wielu informacji o jego życiu. Może tylko tyle, że był on synem miejscowego nauczyciela i że dość wcześnie opuścił rodzinny dom by zaciągnąć się do marynarki. W tamtych czasach dla młodego człowieka nie wywodzącego się ze „szlachetnie urodzonych”, kariera w elitarnej marynarce wojennej była właściwie niemożliwa. Historia Köhlera świadczy zatem, że musiał on być człowiekiem niepospolitych walorów umysłu i charakteru. Dodam jeszcze, że w 1870 roku dowodził on fregatą „Hertha” działającą na morzu Japońskim. Innych informacji o przebiegu jego kariery, piszącemu nie udało się ustalić.
Bliskość dużych kurortów stworzyła Przytorowi i jego mieszkańcom jeszcze jedną szansę. W miarę jak coraz bardziej rosły ceny pobytu w modnym Świnoujściu czy pobliskich Międzyzdrojach, przybysze z wielkich miast szukali miejsc odpoczynku i kontaktu z naturą, w oddaleniu od gwaru modnego, a drogiego kurortu. I to właśnie oferował Przytór za kilkakrotnie niższą cenę.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Nadmorska plaża w pobliżu Przytoru. Fragment reklamowej pocztówki z okresu międzywojennego. Reprodukcja w zbiorze autora.(fot. Archiwum autora )

Niewielka odległość do nadmorskiej plaży, wspaniałe lasy, fantastyczne wręcz możliwości żeglowania czy wędkowania w archipelagu ujścia Świny, zaczęły już w początkach XX w. przyciągać turystów. Ba, nie pobierano tu nawet opłaty klimatycznej, która to wówczas stanowiła dość poważny składnik ceny pobytu w kurortach. Wiejskie domy odświeżone i wyremontowane, przysposobione zostały do przyjmowania gości, a miejscowi rybacy i restauratorzy oferowali miejscowe specjały. Zmienił się też styl i kultura życia codziennego samych mieszkańców.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Ogłoszenia mieszkańców zachęcające do spędzenia urlopu w Przytorze. Reprodukcja wydawnictwa z 1934 r. w zbiorze autora.(fot. Archiwum autora )

Czynnikiem nadzwyczaj sprzyjającym rozwojowi Przytoru stała się budowa linii kolejowej łączącej Szczecin z Warszowem a więc i Świnoujściem, oraz powstanie miejscowego przystanku kolejowego w 1901 roku. Otworzyło to wieś dla turystów i urlopowiczów, praktycznie z terenu całych Niemiec. Mieszkańcom Przytoru z kolei ułatwiło to dojazd do miejsc pracy oraz dostawę towarów do Świnoujścia. A było tego sporo: przetwory mleczne, nabiał, ryby świeże i wędzone, warzywa, owoce.
Napływ dobrze sytuowanych a nawykłych do wygód i usług przybyszów z większych miast, jak też wzrost dobrobytu mieszkańców, skutkował powstaniem kilku usługowych zakładów rzemieślniczych w tym 2-ch fryzjerskich, szewskich, krawieckiego, stolarskiego, zegarmistrzowskiego. Ten ostatni, jak wynika z ogłoszenia, świadczył również usługi, jako optyk i fotograf.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Ogłoszenie przytorskiego zegarmistrza z 1932 r. Reprodukcja w zbiorze autora.(fot. Archiwum autora )

Miejscowi piekarze wytwarzać zaczęli pieczywo, a masarze wędliny, według gustów letników, zaś dwie gospody, serwowały przede wszystkim wspaniałe dania rybne i dziczyznę. Już w początkach minionego stulecia powstał tu także niewielki zakład naprawy łodzi rybackich, w którym na zamówienie budowano również łodzie rybackie i sportowe. Warsztat zatrudniał od 3 do 5 rzemieślników. We wsi, w okresie międzywojennym przyjmował nawet lekarz i stomatolog oraz działała położna. W tym samym okresie, pojawiły się pierwsze dwa sklepy spożywcze, wówczas jeszcze nowość na pomorskiej wsi. Funkcjonowała też niewielka mleczarnia.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Sklep spożywczy w Przytorze, ok. 1932 roku, w którym do dzisiaj znajduje się podobna placówka, prowadzona przez państwo Jeleń. Reprodukcja w zbiorze autora. (fot. Archiwum autora )

W początkach XIX wieku, powstała w wiosce pierwsza jednoklasowa szkółka, wraz z mieszkaniem dla nauczycieli. Kolejna, 4-klasowa została zbudowana w latach 1878 – 79 i ta przetrwała już do naszych czasów. Także w końcu XIX stulecia zorganizowano placówkę pocztową. Istniał też stały posterunek policji oraz urząd stanu cywilnego. Inne urzędowe sprawy załatwiane były w odpowiednich instytucjach w Świnoujściu. W okresie poprzedzającym I wojnę światową zawiązał się w Przytorze chór kościelny a nadto towarzystwo gimnastyczne. Działały one choć nie bez przeszkód niemal do 1942 roku. We wrześniu 1920 roku zawiązała się tu także ochotnicza straż pożarna.
Swoisty cywilizacyjny skok, jaki wieś przeżywała w I połowie XX wieku skutkował zmianą wyglądu przytorskich ulic i domów. Coraz częściej, stare o ryglowej konstrukcji domy, zastępowano domami murowanymi z urządzeniami sanitarnymi i bieżącą wodą. Coraz mniej pozostawało trzcinowych strzech, które sukcesywnie zamieniano na dachówki. Spory odcinek głównej ulicy ( Dorfstrasse ), dzisiejszej Zalewowej, został w latach 1930 - 32 utwardzony przez mieszkańców. Na koniec nieco statystyki. Wieś przed wybuchem II wojny światowej była sporą miejscowością. W Przytorze i Łunowie zamieszkiwało łącznie ponad 1220 osób, w 301 gospodarstwach domowych
Przytorskie realia uległy zmianie w latach poprzedzających II wojnę światową. Tak w bezpośredniej bliskości wsi, jak i w okalających ją lasach, powstał cały system bunkrów, stanowisk artyleryjskich i innych instalacji wojskowych. Na ulicach Przytoru i Łunowa, w tamtejszych gospodach i sklepach pojawiali się coraz liczniej ludzie w mundurach Wehrmachtu i Kriegsmarine, pełniący służbę w tych obiektach.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Pozostałość z lat II wojny światowej, znany wszystkim mieszkańcom Przytoru bunkier. Fot. w zbiorze autora. (fot. Archiwum autora )

Grozę wojny obserwowali mieszkańcy Przytoru w pewnym sensie „z boku”. Wprawdzie niemal każda rodzina utraciła kogoś, kto „poległ za Ojczyznę i Führera”, ale na łuny i dymy pożarów po nalotach na obiekty pobliskiego Warszowa, czy też nad prawobrzeżnym Świnoujściem, spoglądali z bezpiecznego oddalenia. Na wieś nie spadły żadne bomby z przelatujących alianckich czy rosyjskich samolotów. Natomiast już niemal do końca wojny, oglądali ciągnące dniami i nocami, niekończące się kolumny wozów z uciekinierami ze wschodu. Dla wielu było to pierwsze zetknięcie z całą niedolą i okrucieństwem wojny, jaką Niemcom, za ich entuzjastycznym przyzwoleniem, zgotowali faszystowscy przywódcy. Jeszcze wiosną 1945 r., zanim na tereny te dotarły jednostki Armii Czerwonej, pewna część mieszkańców pod wpływem wieści przekazywanych przez uciekinierów z Prus Wschodnich i Pomorza Gdańskiego, spakowało również swój dobytek i z rodzinami, śladem innych tysięcy uciekinierów, wyruszyło na zachód. Później w opuszczonych przez nich domostwach często zamieszkiwali uciekinierzy, którzy nie zdołali przeprawić się na zachodnią stronę Świny. Już 5 – go maja 1945 roku, wczesnym rankiem, do wsi wkroczyły pierwsze zwiadowcze oddziały radzieckiej 19 armii uderzeniowej.
Dalsze, już powojenne karty przytorskiej historii, przedstawię w przygotowywanym wydawnictwie książkowym. W odcinku następnym zaprezentuję nieco faktów z dziejów znajdującego się tam kościoła.

źródło: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 11, skomentuj, drukuj, udostępnij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Przed zamieszczeniem komentarza zapoznaj się z regulaminem.

 
Zauważyłeś błąd lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Oglądasz 1-11 z 11

Yuyun • Środa [18.06.2014, 07:19:06] • [IP: 62.210.82.***]

pisze:Chyba dlatego nigdy nie poiasnowtlem prowadzic bloga, bo dobrze wiem, ze nie bylby tak ciekawy. Ok., powiem krotko: swietne notki, bede tu jeszcze wpadac, na pewno.

;> • Sobota [28.04.2012, 17:02:50] • [IP: 83.170.97.**]

Czy ramach dziejów miasta, był lub będzie artykuł z nawiązaniem bezpośrednio do legend i historii 'niezwykłych' z regionu?

Invictus • Piątek [27.04.2012, 14:26:19] • [IP: 83.23.144.***]

Tradycyjnie świetny tekst...więc znowu czekam na ciąg dalszy:)

Gość • Czwartek [26.04.2012, 08:16:08] • [IP: 37.47.66.***]

Dobrze poczytać, część budynków poznaje się.

Gość • Środa [25.04.2012, 20:21:26] • [IP: 87.206.12.***]

Ponoć w tym miejscu gdzie stoi plebania był cmentarz tak dokladnie w tym miejscu byl poniemiecki cmentarz

Gość • Środa [25.04.2012, 17:46:54] • [IP: 217.97.199.**]

Adela a co ty myślałeś że to była inscenizacja faktów mających tam miejsce?? p.s Hetzer to nie czołg..

Adela • Wtorek [24.04.2012, 15:30:46] • [IP: 83.21.155.**]

Czekałem kiedy Szanowny Dr.J.P. opisze jak to Niemcy dzielnie bronili Pritter a Rosjanie zdobywali, co tak wspaniale było przedstawione w inscenizacji Walka o Przytor.(łącznie z czołgiem) A tu nic na ten temat.Czyli u nas wciska się kłamstwa historyczne z tego się robi przedstawienia, to nie jest dobre bo potem nikt w nic nie wierzy, gdyby to było przedstawione jako przedstawienie...

Gość • Wtorek [24.04.2012, 09:33:15] • [IP: 83.25.120.**]

Świetne!Z niecierpliwością czekam na ciąg dalszy.

Gość • Wtorek [24.04.2012, 09:18:13] • [IP: 37.47.179.***]

Ponoć w tym miejscu gdzie stoi plebania był cmentarz.

Gość • Wtorek [24.04.2012, 08:21:35] • [IP: 83.21.177.***]

Chciałbym zadać Panu dwa pytania W budynku przy ulicy Zalewowej 24 był chyba jakiś sklep kolonialny pozostały napisy na elewacji zaś na przeciwko jest dość duży budynek pod numerem 25 czy to był zwykły budynek mieszkalny czy jakiś urzędowy? I z której strony należy liczyć numery domów na dawniej Dorfstrasse dziękuję mieszkaniec Pritter

Harry • Wtorek [24.04.2012, 08:00:58] • [IP: 80.50.142.**]

Dziękuje za wspaniałą i ciekawą opowieść.. Ciekawe czy w związku z fragmentem o kościele napisze Pan o" przepitej wieży" ;-) ktoś mi kiedys o tym opowiadał i ciekawi mnie ile w tym prawdy.

Oglądasz 1-11 z 11
■ Rada Miasta zatwierdziła Wieloletni Program Inwestycyjny dla Miasta Świnoujścia ■ Po kilkugodzinnej dyskusji Rada Miasta przyjęła, zaproponowany przez prezydenta projekt budżetu Świnoujścia na rok 2018. Uchwałę budżetową poparło 18 radnych, nikt nie był przeciw tylko jeden radny wstrzymał się od głosu ■ Regionalna Izba Obrachunkowa w Szczecinie pozytywie zaopiniowała projekt budżetu miasta Świnoujścia na rok 2018. Pozytywne opinie Izby uzyskały także projekty wieloletniej prognozy finansowej miasta. ■ Po długiej, momentami burzliwej dyskusji rada Miasta zgodziła się na przekazanie Ministrowi gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej prowadzenia szkół wchodzących w skład Zespołu Szkół Morskich w Świnoujściu ■ Urząd Zamówień Publicznych wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie przetargu na budowę tunelu ■ Przed nadzwyczajną sesja rady Miasta poświęconą sytuacji w MSR "Gryfia" setki związkowców ze Świnoujścia manifestują pod budynkiem Urzędu Miasta swoje poparcie dla protestu stoczniowców sprzeciwjących się planom przeniesienia zakładu stoczniowego ze Świnoujścia do Szczecina ■ DSpotkanie wigilijne mieszkancow Karsiborza wraz z Prezydentem Miasta Januszem Żmurkiewiczem odbędzie się 16.12.2017r. Rozpoczecie spotkania o godz. 18:00. Dla gości słodki poczęstunek przy kolędach zespołu " Malwa" w sali Mdk Karsibór ■ Dziś, w poniedziałek 11 grudnia od godz. 12.00 rozpocznie się nadzwyczajne sesja rady Miasta poświęcona sytuacji Morskiej Stoczni Remontowej. Pracownicy stoczni zapowiadają, że obrady radnych poprzedzi protest pracowników pod urzędem. Do udziału w manifestacji poparcia zapraszają organizacje związkowe i pracowników innych świnoujskich zakładów pracy ■ To skandal, a nie dobra zmiana! W Międzyzdrojach karetka pogotowia ratunkowego będzie jeździć do pacjentów bez lekarza! ■ Przegrał walkę o życie - nie udało się uratować jednego z pasażerów rozbitego mercedesa. Mimo długiej reanimacji 21-latek zmarł ■ Wypadek na Karsiborskiej - dwie osoby są w bardzo ciężkim stanie, samochód został doszczętnie zniszczony ■ Samochód wypadł z drogi - kierowca i pasażer mają drobne stłuczenia, dwie pozostałe osoby walczą o życie ■ Zakład Wodociągów i Kanalizacji informuje o planowanym zamknięciu wody w dniu 8 grudnia 2017r., w godzinach 8:00 - 12:00, na ulicach: Kościuszki (odcinek od Konstytucji 3 Maja do Batalionów Chłopskich), Batalionów Chłopskich, Staszica. Powodem zamknięcia wody jest wyłączenie z użytkowania odcinka starej sieci wodociągowej w ulicy Kościuszki (prace modernizacyjne) ■ Na północnym i zachodnim wybrzeżu Bałtyku prognozowany jest silny wiatr w porywach dochodzących do 75 km/h ■ Zapraszamy Mieszkańców i Gości Miasta, w dniu jutrzejszym, w Mikołajki, na godzinę 16.00, na wspólne „odpalenie” iluminacji świątecznej na Placu Wolności. Nie zabraknie oczywiście Mikołaja ■ Najwyższa latarnia morska w Europie obchodzi 160 urodziny! ■ Epidemia wszawicy w szkołach? Mieszkaniec: W ciągu jednego miesiąca moje dziecko miało trzykrotnie wszy! ■ W Parku Zdrojowym powstanie wybieg dla psów! ■ Pijana pracownica poczty przy ulicy Piłsudskiego musiała mieć naprawdę wielką wolę pracy, skoro nie zaprzestała wykonywania swoich czynności. Najprawdopodobniej nie opuściła stanowiska pracy, dopiero po interwencji policji, gdy okazało się, że w jej organizmie ma 3,5 promila alkoholu. 35-latka została ukarana ■