POGODA

Reklama

Wydarzenia

Dr Józef Pluciński • Wtorek [24.04.2012, 07:23:25] • Świnoujście

Karty z dziejów Przytoru (3)

Karty z dziejów Przytoru (3)

Pocztówka z Przytoru, pocz. XX wieku. Reprodukcja w zbiorze autora.(fot. Archiwum autora )

Z upływem lat, wraz z szybkim rozwojem świnoujskiego portu i uzdrowiska zmieniała się też rola i oblicze Przytoru. Wielu młodych ludzi, podejmowało pracę w świnoujskim porcie, w jednym z dziesiątków pensjonatów czy hoteli czy też w firmach na Warszowie.

Przytór był też swoistym rezerwuarem pracowników żeglugi ale także załóg okrętów wojennych, rozwijające się w Świnoujściu bazy cesarskiej marynarki wojennej. Dumą kilku pokoleń przytorskich mieszkańców, była osoba kontradmirała Heinricha Köhlera (1824 – 82), który urodził się w Przytorze i doszedł do najwyższych godności w pruskiej flocie wojennej. Mimo poszukiwań źródłowych nie udało się odnaleźć zbyt wielu informacji o jego życiu. Może tylko tyle, że był on synem miejscowego nauczyciela i że dość wcześnie opuścił rodzinny dom by zaciągnąć się do marynarki. W tamtych czasach dla młodego człowieka nie wywodzącego się ze „szlachetnie urodzonych”, kariera w elitarnej marynarce wojennej była właściwie niemożliwa. Historia Köhlera świadczy zatem, że musiał on być człowiekiem niepospolitych walorów umysłu i charakteru. Dodam jeszcze, że w 1870 roku dowodził on fregatą „Hertha” działającą na morzu Japońskim. Innych informacji o przebiegu jego kariery, piszącemu nie udało się ustalić.
Bliskość dużych kurortów stworzyła Przytorowi i jego mieszkańcom jeszcze jedną szansę. W miarę jak coraz bardziej rosły ceny pobytu w modnym Świnoujściu czy pobliskich Międzyzdrojach, przybysze z wielkich miast szukali miejsc odpoczynku i kontaktu z naturą, w oddaleniu od gwaru modnego, a drogiego kurortu. I to właśnie oferował Przytór za kilkakrotnie niższą cenę.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Nadmorska plaża w pobliżu Przytoru. Fragment reklamowej pocztówki z okresu międzywojennego. Reprodukcja w zbiorze autora.(fot. Archiwum autora )

Niewielka odległość do nadmorskiej plaży, wspaniałe lasy, fantastyczne wręcz możliwości żeglowania czy wędkowania w archipelagu ujścia Świny, zaczęły już w początkach XX w. przyciągać turystów. Ba, nie pobierano tu nawet opłaty klimatycznej, która to wówczas stanowiła dość poważny składnik ceny pobytu w kurortach. Wiejskie domy odświeżone i wyremontowane, przysposobione zostały do przyjmowania gości, a miejscowi rybacy i restauratorzy oferowali miejscowe specjały. Zmienił się też styl i kultura życia codziennego samych mieszkańców.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Ogłoszenia mieszkańców zachęcające do spędzenia urlopu w Przytorze. Reprodukcja wydawnictwa z 1934 r. w zbiorze autora.(fot. Archiwum autora )

Czynnikiem nadzwyczaj sprzyjającym rozwojowi Przytoru stała się budowa linii kolejowej łączącej Szczecin z Warszowem a więc i Świnoujściem, oraz powstanie miejscowego przystanku kolejowego w 1901 roku. Otworzyło to wieś dla turystów i urlopowiczów, praktycznie z terenu całych Niemiec. Mieszkańcom Przytoru z kolei ułatwiło to dojazd do miejsc pracy oraz dostawę towarów do Świnoujścia. A było tego sporo: przetwory mleczne, nabiał, ryby świeże i wędzone, warzywa, owoce.
Napływ dobrze sytuowanych a nawykłych do wygód i usług przybyszów z większych miast, jak też wzrost dobrobytu mieszkańców, skutkował powstaniem kilku usługowych zakładów rzemieślniczych w tym 2-ch fryzjerskich, szewskich, krawieckiego, stolarskiego, zegarmistrzowskiego. Ten ostatni, jak wynika z ogłoszenia, świadczył również usługi, jako optyk i fotograf.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Ogłoszenie przytorskiego zegarmistrza z 1932 r. Reprodukcja w zbiorze autora.(fot. Archiwum autora )

Miejscowi piekarze wytwarzać zaczęli pieczywo, a masarze wędliny, według gustów letników, zaś dwie gospody, serwowały przede wszystkim wspaniałe dania rybne i dziczyznę. Już w początkach minionego stulecia powstał tu także niewielki zakład naprawy łodzi rybackich, w którym na zamówienie budowano również łodzie rybackie i sportowe. Warsztat zatrudniał od 3 do 5 rzemieślników. We wsi, w okresie międzywojennym przyjmował nawet lekarz i stomatolog oraz działała położna. W tym samym okresie, pojawiły się pierwsze dwa sklepy spożywcze, wówczas jeszcze nowość na pomorskiej wsi. Funkcjonowała też niewielka mleczarnia.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Sklep spożywczy w Przytorze, ok. 1932 roku, w którym do dzisiaj znajduje się podobna placówka, prowadzona przez państwo Jeleń. Reprodukcja w zbiorze autora. (fot. Archiwum autora )

W początkach XIX wieku, powstała w wiosce pierwsza jednoklasowa szkółka, wraz z mieszkaniem dla nauczycieli. Kolejna, 4-klasowa została zbudowana w latach 1878 – 79 i ta przetrwała już do naszych czasów. Także w końcu XIX stulecia zorganizowano placówkę pocztową. Istniał też stały posterunek policji oraz urząd stanu cywilnego. Inne urzędowe sprawy załatwiane były w odpowiednich instytucjach w Świnoujściu. W okresie poprzedzającym I wojnę światową zawiązał się w Przytorze chór kościelny a nadto towarzystwo gimnastyczne. Działały one choć nie bez przeszkód niemal do 1942 roku. We wrześniu 1920 roku zawiązała się tu także ochotnicza straż pożarna.
Swoisty cywilizacyjny skok, jaki wieś przeżywała w I połowie XX wieku skutkował zmianą wyglądu przytorskich ulic i domów. Coraz częściej, stare o ryglowej konstrukcji domy, zastępowano domami murowanymi z urządzeniami sanitarnymi i bieżącą wodą. Coraz mniej pozostawało trzcinowych strzech, które sukcesywnie zamieniano na dachówki. Spory odcinek głównej ulicy ( Dorfstrasse ), dzisiejszej Zalewowej, został w latach 1930 - 32 utwardzony przez mieszkańców. Na koniec nieco statystyki. Wieś przed wybuchem II wojny światowej była sporą miejscowością. W Przytorze i Łunowie zamieszkiwało łącznie ponad 1220 osób, w 301 gospodarstwach domowych
Przytorskie realia uległy zmianie w latach poprzedzających II wojnę światową. Tak w bezpośredniej bliskości wsi, jak i w okalających ją lasach, powstał cały system bunkrów, stanowisk artyleryjskich i innych instalacji wojskowych. Na ulicach Przytoru i Łunowa, w tamtejszych gospodach i sklepach pojawiali się coraz liczniej ludzie w mundurach Wehrmachtu i Kriegsmarine, pełniący służbę w tych obiektach.

Karty z dziejów Przytoru (3)

Pozostałość z lat II wojny światowej, znany wszystkim mieszkańcom Przytoru bunkier. Fot. w zbiorze autora. (fot. Archiwum autora )

Grozę wojny obserwowali mieszkańcy Przytoru w pewnym sensie „z boku”. Wprawdzie niemal każda rodzina utraciła kogoś, kto „poległ za Ojczyznę i Führera”, ale na łuny i dymy pożarów po nalotach na obiekty pobliskiego Warszowa, czy też nad prawobrzeżnym Świnoujściem, spoglądali z bezpiecznego oddalenia. Na wieś nie spadły żadne bomby z przelatujących alianckich czy rosyjskich samolotów. Natomiast już niemal do końca wojny, oglądali ciągnące dniami i nocami, niekończące się kolumny wozów z uciekinierami ze wschodu. Dla wielu było to pierwsze zetknięcie z całą niedolą i okrucieństwem wojny, jaką Niemcom, za ich entuzjastycznym przyzwoleniem, zgotowali faszystowscy przywódcy. Jeszcze wiosną 1945 r., zanim na tereny te dotarły jednostki Armii Czerwonej, pewna część mieszkańców pod wpływem wieści przekazywanych przez uciekinierów z Prus Wschodnich i Pomorza Gdańskiego, spakowało również swój dobytek i z rodzinami, śladem innych tysięcy uciekinierów, wyruszyło na zachód. Później w opuszczonych przez nich domostwach często zamieszkiwali uciekinierzy, którzy nie zdołali przeprawić się na zachodnią stronę Świny. Już 5 – go maja 1945 roku, wczesnym rankiem, do wsi wkroczyły pierwsze zwiadowcze oddziały radzieckiej 19 armii uderzeniowej.
Dalsze, już powojenne karty przytorskiej historii, przedstawię w przygotowywanym wydawnictwie książkowym. W odcinku następnym zaprezentuję nieco faktów z dziejów znajdującego się tam kościoła.

źródło: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 11, skomentuj, drukuj, udostępnij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Przed zamieszczeniem komentarza zapoznaj się z regulaminem.

 
Zauważyłeś błąd lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Oglądasz 1-11 z 11

Harry • Wtorek [24.04.2012, 08:00:58] • [IP: 80.50.142.**]

Dziękuje za wspaniałą i ciekawą opowieść.. Ciekawe czy w związku z fragmentem o kościele napisze Pan o" przepitej wieży" ;-) ktoś mi kiedys o tym opowiadał i ciekawi mnie ile w tym prawdy.

Gość • Wtorek [24.04.2012, 08:21:35] • [IP: 83.21.177.***]

Chciałbym zadać Panu dwa pytania W budynku przy ulicy Zalewowej 24 był chyba jakiś sklep kolonialny pozostały napisy na elewacji zaś na przeciwko jest dość duży budynek pod numerem 25 czy to był zwykły budynek mieszkalny czy jakiś urzędowy? I z której strony należy liczyć numery domów na dawniej Dorfstrasse dziękuję mieszkaniec Pritter

Gość • Wtorek [24.04.2012, 09:18:13] • [IP: 37.47.179.***]

Ponoć w tym miejscu gdzie stoi plebania był cmentarz.

Gość • Wtorek [24.04.2012, 09:33:15] • [IP: 83.25.120.**]

Świetne!Z niecierpliwością czekam na ciąg dalszy.

Adela • Wtorek [24.04.2012, 15:30:46] • [IP: 83.21.155.**]

Czekałem kiedy Szanowny Dr.J.P. opisze jak to Niemcy dzielnie bronili Pritter a Rosjanie zdobywali, co tak wspaniale było przedstawione w inscenizacji Walka o Przytor.(łącznie z czołgiem) A tu nic na ten temat.Czyli u nas wciska się kłamstwa historyczne z tego się robi przedstawienia, to nie jest dobre bo potem nikt w nic nie wierzy, gdyby to było przedstawione jako przedstawienie...

Gość • Środa [25.04.2012, 17:46:54] • [IP: 217.97.199.**]

Adela a co ty myślałeś że to była inscenizacja faktów mających tam miejsce?? p.s Hetzer to nie czołg..

Gość • Środa [25.04.2012, 20:21:26] • [IP: 87.206.12.***]

Ponoć w tym miejscu gdzie stoi plebania był cmentarz tak dokladnie w tym miejscu byl poniemiecki cmentarz

Gość • Czwartek [26.04.2012, 08:16:08] • [IP: 37.47.66.***]

Dobrze poczytać, część budynków poznaje się.

Invictus • Piątek [27.04.2012, 14:26:19] • [IP: 83.23.144.***]

Tradycyjnie świetny tekst...więc znowu czekam na ciąg dalszy:)

;> • Sobota [28.04.2012, 17:02:50] • [IP: 83.170.97.**]

Czy ramach dziejów miasta, był lub będzie artykuł z nawiązaniem bezpośrednio do legend i historii 'niezwykłych' z regionu?

Yuyun • Środa [18.06.2014, 07:19:06] • [IP: 62.210.82.***]

pisze:Chyba dlatego nigdy nie poiasnowtlem prowadzic bloga, bo dobrze wiem, ze nie bylby tak ciekawy. Ok., powiem krotko: swietne notki, bede tu jeszcze wpadac, na pewno.

Oglądasz 1-11 z 11
■ Miejska Biblioteka Publiczna im. Stefana Flukowskiego oraz Żegluga Świnoujska serdecznie zapraszają Mieszkańców i Gości naszego miasta na tradycyjny kiermasz książek używanych pn. „PROMUJEMY KSIĄŻKĘ NA PROMIE”. Tegoroczna wiosenna akcja kiermaszowa, organizowana dla uczczenia obchodów Światowego Dnia Książki i Praw Autorskich, zostanie przeprowadzona w dniu 23 kwietnia w godz. 11:00 – 18:00, na jednym z regularnie kursujących promów typu „BIELIK”. Każda osoba odwiedzająca pływający kiermasz może nabyć jeden wolumin wybranej książki za symboliczną złotówkę ■
■ Ciemności na Platanie - pytamy Rzecznika Prezydenta, czy tamtejszym mieszkańcom rozbłyśnie uliczne światło? ■ SABAT czyli Spotkanie Artystów Bezkonfliktowych aczkolwiek Twórczych to tytuł pleneru artystów z całej Polski i poplenerowej wystawy, którą można oglądać od 14.04 w galerii ART MDK ■ Od dnia 13 kwietnia do 12 października 2018 roku, w związku z prowadzonymi pracami związanymi z przebudową, wyłączona z ruchu zostaje ul. Łęgowa na odcinku 1065 m. Wykonawca przez cały okres prac zapewni dojazd ulicą do posesji dla mieszkańców, a także przejazd dla innych użytkowników drogi ■ Mieszkańcy alarmują o dramatycznej sytuacji w Karsiborzu! Do redakcji trafił anonimowy email ze zdjęciami wygłodzonych koni. Zaniedbane zwierzęta znajdują się przy ulicy Warzywnej w dzielnicy Karsibór. Mieszkańcy alarmują o dramatycznej sytuacji ■ Uwaga! W związku z prowadzonymi pracami modernizacyjnymi, w dniu 12 kwietnia br., w godzinach od 8.00 do 15.00 nastąpi przerwa w dostawie wody na ulicy Markiewicza, na odcinku pomiędzy ulicami Kaszubską i Wielkopolską oraz w budynku nr 23 b,c przy ulicy Gdyńskiej ■ Jak poinformował Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki we wtorek 10 kwietnia o godzinie 8.41, w celu upamiętnienia katastrofy lotniczej pod Smoleńskiem, na terenie całego województwa na minutę uruchomione zostaną syreny alarmowe ■ Rada Miasta przyjęła kompromisowe stanowisko w sprawie sprawie przebiegu drogi S3 przez Świnoujście. Zgodnie z propozycją rady droga ekspresowa na terenie miasta ma częściowo przebiegać po nasypie, a częściowo-po estakadzie ■ W sobotę, tuż po godzinie 20.00 przed jeden z bloków przy ulicy Matejki zajechała policja, tuż za nią karetka pogotowia. Przyczyną była kłótnia i bójka w jednym z mieszkań. Prawdopodobnie jeden z uczestników awantury miał nóż... W wieżowcu przy Matejki 12 doszło do bójki pomiędzy dwoma członkami rodziny. Któryś z nich najprawdopodobniej użył noża. Mężczyzna został poszkodowany. Na miejsce przyjechali policjanci oraz ratownicy medyczni ■ Nowe oświetlenie Muzeum, czy równie drogie jak brzydkie? ■ W piątek w późnych godzinach wieczornych kilka patroli policyjnych poszukiwało na terenie miasta dwóch nastolatek, których życie i zdrowie mogło być zagrożone ze względu na wypitą dużą ilość alkoholu. Nietrzeźwa 13-latka i jej 14-letnia koleżanka zostały odnalezione w Parku Zdrojowym. Dziewczyny miały problemy z utrzymaniem równowagi, u jednej z nich stwierdzono po badaniu zawartość ponad 1,5 promila alkoholu. Jedna z nich trzeźwiała w szpitalu ■ Świnoujscy policjanci jeszcze raz zwracają się do mieszkańców Świnoujścia oraz turystów z prośbą o pomoc w poszukiwaniach 27-letniej Olgi Ujazda. Ktokolwiek widział zaginioną bądź ktokolwiek wie, gdzie może ona przebywać, proszony jest o pilny kontakt ■ Zakład Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o informuję, że z powodu awarii sieci wodociągowej (pęknięcie rury) na ul.Toruńskiej nastąpi przerwa w dostawie wody od ul.Szkolnej do ul. Gdyńskiej. Planowany czas usunięcia awarii godz.15.00 ■ Podwójne miejsce w przedszkolu? W Świnoujściu czteroletnie dziecko przyprowadzane jest do dwóch różnych przedszkoli ■ Zmiana terminu koncertu NIE-poważnego Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia uprzejmie informuje, że nastąpiła zmiana terminu koncertu NIE-poważnego, organizowanego przy współudziale MDK w Świnoujściu. Koncert został przeniesiony na nowy termin 25 kwietnia 2018 roku, godz. 17.00 ■ Kończąca się kadencja to zwykle czas podsumowań, refleksji, satysfakcji. Dlatego nasz dziennikarz zapytał radnego Jacka Jurkiewicza o jego mijająca kadencję w radzie miasta - prosił o przedstawienie sukcesów najistotniejszych dla radnych, o to, czego udało się dokonać oraz jakie sprawy lub problemy były najtrudniejsze. Redakcja była także ciekawa opinii dotyczącej 15. lat urzędowania prezydenta Janusza Żmurkiewicza ■ Już wkrótce może się okazać, że urodzenie dziecka będzie można zgłosić przez internet. Dzięki temu udogodnieniu rodzice nie będą musieli fatygować się z pójściem do Urzędu Stanu Cywilnego ■ Groźny wypadek podczas pracy - mężczyzna został przygnieciony przez śmieciarkę. Do bardzo groźnego wypadku doszło w sobotę rano w dzielnicy nadmorskiej. Mężczyznę przygniótł samochód Remondisu. Poszkodowany został zabrany śmigłowcem LPR ■ Poseł Kornel Morawiecki ponownie składa interpelację w sprawie nieprawidłowości w Świnoujściu ■ Rada Miasta powołała komisję statutową , która zajmie się dostosowaniem statutu miasta do obecnie obowiązującego w Polsce prawa ■ Po długiej i burzliwej momentami dyskusji Rada Miasta uchwaliła Wieloletnią Prognozę Finansową Gminy Miasto Świnoujście na lata 2018-2028. W prognozie znalazły się m.in. środki na budowę promenady zdrowia, remont starej promenady i remont ul. Wojska Polskiego ■ Rada Miasta w Świnoujściu jednomyślnie postanowiła zlecić Komisji rewizyjnej skontrolowanie prawidłowości przygotowania i realizacji wycinki drzew i krzewów pod inwestycję "Kurort nadmorski Świnoujście - nowa wizja przestrzeni publicznej - Budowa promenady zdrowia" ■ Joanna Agatowska poprosiła o wykaz inwestycji na terenie Świnoujścia realizowanych w Świnoujściu w latach 2012 - 2017 których realizacja wiązała się z koniecznością rekompensowania miejsc parkingowych. Radna poprosiła o podanie ilości i lokalizacji takich miejsc ■ SLD o promenadzie Zdrowia: 47 mln złotych za inwestycję, która początkowo była szacowana na 24 mln złotych! Zobacz film! ■ Zamordowany we własnym mieszkaniu - sprawca podciął mu gardło. We wtorek po godzinie 16:00 policjanci weszli do jednego z mieszkań bloku przy ulicy Grunwaldzkiej 23 d. Po chwili przyjechał lekarz i ratownicy medyczni. W mieszkaniu zostały znalezione zwłoki - to starszy mężczyzna z podciętym gardłem. Zgon prawdopodobnie nastąpił już jakiś czas temu. Wszystko wskazuje na to, że mężczyzna jest ofiarą morderstwa. Na miejsce przyjechał prokurator oraz policja dochodzeniowa, którzy badają miejsce zbrodni ■ Już po raz trzeci miasto będzie kierowało zapytanie ofertowe w sprawie remontu sali w której odbywają się sesje Rady Miasta. Jak już wcześniej informowaliśmy, nie ma chętnych wykonawców, którzy podjęliby się tego zadania. Kiedy zatem remont ruszy? Tego na tę chwilę nie wiadomo ■ Uwaga na fałszywych policjantów! O próbie oszustwa metodą "na policjanta" zostali powiadomieni dziś świnoujscy stróże prawa. Ofiarą miała paść seniorka, która na szczęście nie dała się zwieść oszustom ■ U nas też oddają nienależnie pobrane 500 plus. Od 2017 roku do teraz było ponad 30 takich decyzji! ■ Funkcjonariusze zatrzymali kompletnie pijanego kierowcę, który posiadał ponad 3 promile w organizmie. 33-letni mężczyzna był wcześniej karany i posiadał dwa zakazy kierowania pojazdami. Za popełnione przestępstwa grozi mu kara więzienia do 3 lat ■ Skok na kasę! Zamaskowany mężczyzna z bronią w ręku napadł na sklep. Chwile grozy przeżyła ekspedientka sklepu, która stanęła twarzą w twarz z zamaskowanym napastnikiem. Zaraz po wejściu do sklepu, mężczyzna grożąc nożem zażądał pieniędzy! Doszło do szarpaniny, napastnik złapał kobietę za gardło. W niedzielę około godziny 17:30 do jednego ze sklepów z artykułami monopolowo-tytoniowymi przy Placu Słowiańskim wszedł mężczyzna. Twarz miał zamaskowaną chustą ■ Znaleziono telefon Samsung s8+ do odbioru na komendzie policji w Swinoujsciu ■ Od dnia 19 marca do 31 maja 2018 r. wyłączony z ruchu zostaje odcinek ulicy Zalewowej od skrzyżowania ulicy Sąsiedzkiej do skrzyżowania ulicy Zalewowej z ul. Szmaragdową. Objazd odcinka nastąpi ulicą Szmaragdową. W związku z tym wyłączeniu ulegną przystanki o nazwie Zalewowa/Sąsiedzka dla linii nr 10 w obu kierunkach. Najbliższe przystanki: Sąsiedzka/Szkoła lub Zalewowa/Szmaragdowa ■ Komenda Miejska Policji w Świnoujściu odwołuje poszukiwania za zaginionym Grzegorzem Pawłowskim ■