Gotówka rządzi

Z niedawno opublikowanego raportu pt. „Komunijne prezenty Polaków. Trendy 2026” wynika, że w tym roku 57% rodaków najchętniej wręczyłoby gotówkę jako prezent komunijny dla dziecka z rodziny lub z grona znajomych. – Najpopularniejsze rozwiązanie wynika z połączenia racjonalności finansowej i presji społecznej, żeby nie popełnić błędu. W mojej ocenie, ale też pewnie i wielu Polaków, gotówka nie jest najbardziej odpowiednim prezentem na tego typu okazje. Co prawda spełnia funkcję użytkową, ale nie buduje emocji ani nie stanowi trwałej pamiątki – mówi Piotr Biela z Briju, współautor raportu.

Jak komentuje dr hab. Joanna Wardzała z Zakładu Zachowań Konsumenckich Uniwersytetu Wrocławskiego, z socjologicznego punktu widzenia gotówka pozwala uniknąć ryzyka naruszenia norm, np. nietrafionego prezentu, a jednocześnie spełnia funkcję symbolicznego uczestnictwa w wydarzeniu. Wpisuje się także w logikę indywidualizacji i racjonalizacji wyborów konsumenckich. Nie bez znaczenia pozostaje również czynnik ekonomiczny. W warunkach rosnących kosztów życia dar pieniężny bywa postrzegany jako realne wsparcie dla gospodarstwa domowego, mimo że prezent z założenia jest adresowany do dziecka.

– Prezenty rzeczowe niosą ze sobą ryzyko zakupu czegoś, co nie spełni oczekiwań dziecka, zwłaszcza gdy gość nie posiada pełnej wiedzy o jego preferencjach i bieżących potrzebach. Dając gotówkę, zostawiamy obdarowanemu i rodzicom swobodę wyboru, na co ją przeznaczyć. Tym samym minimalizujemy prawdopodobieństwo powstania dyskomfortu po obu stronach. Z jednej strony dawca nie obawia się nietaktu, a z drugiej – osoby przyjmujące nie czują się zobowiązane do okazywania radości z nietrafionego upominku – analizuje dr Joanna Myślińska-Wieprow z Uniwersytetu WSB Merito.

Do tego dr Myślińska-Wieprow zaznacza, że przygotowanie prezentu rzeczowego wymaga czasu, wysiłku poznawczego, w tym poszukiwania i porównania różnych produktów, a także działań związanych z zakupem, opakowaniem i transportem. W okresie majowo-czerwcowym wielu gości uczestniczy w kilku uroczystościach. Gotówka pozwala na zaoszczędzenie czasu, który należałoby poświęcić na znalezienie odpowiednich podarunków dla różnych osób.

– Organizacja przyjęcia komunijnego w Polsce wiąże się z relatywnie wysokimi wydatkami. W tym kontekście pieniądze mogą wspierać budżet domowy rodziny dziecka, częściowo kompensując poniesione koszty. Choć z religijno-symbolicznego punktu widzenia może to budzić kontrowersje, gotówka nie musi kolidować z wychowawczą i wspólnotową funkcją wydarzenia, pod warunkiem że zostanie włączona w szerszy kontekst rozmowy o wartościach, planowaniu i pamięci – uważa ekspertka z WSB Merito.

Prezenty rzeczowe

Z raportu wynika też, że 21,8% ankietowanych dałoby biżuterię, np. zegarek, łańcuszek czy kolczyki. 18% postawiłoby na symbol religijny, np. krzyżyk bądź medalik. Jak stwierdza ekspert z Briju, biżuteria jest tak wysoko w zestawieniu, ponieważ łączy funkcję symbolu, pamiątki i produktu użytkowego. Ponadto trudno ją uznać za nietrafiony prezent oraz mieści się w typowych widełkach budżetowych. Symbole religijne nadal pozostają ważne, ale często są wręczane wcześniej, np. podczas chrztu, albo przyjmują formę biżuterii, np. medalika na łańcuszku. To pokazuje, że rynek nie odchodzi od symboliki, tylko ją reinterpretuje w nowoczesnej formie.

– Biżuteria pełni funkcję trwałej pamiątki, która może być reinterpretowana w kolejnych etapach życia, natomiast symbole religijne bezpośrednio odwołują się do sensu rytuału przejścia, jakim jest I komunia. Oba rodzaje prezentów mają nie tylko wartość materialną, ale przede wszystkim komunikują przynależność do określonego porządku kulturowego – tradycji, religii i norm społecznych. Wzmacniają wymiar wspólnotowy i sakralny wydarzenia. Nawet jeśli indywidualna religijność uczestników bywa zróżnicowana, same praktyki podtrzymują społeczną formę religii jako systemu znaczeń i rytuałów – wyjaśnia dr hab. Joanna Wardzała.

Na kolejnych miejscach w rankingu widać rower albo inny sprzęt sportowy – 11,4%, smartfon – 10,3%, Pismo Święte lub święty obrazek – 9,1%, laptop bądź tablet – 6,9%, a następnie – książkę – 6,2%. – W mojej ocenie, część odpowiedzi może raczej być projekcją idealnej wizji, a nie odbiciem rzeczywistości. One przyjmują formę deklaracji aspiracyjnych, a nie rzeczywistych zachowań zakupowych. W związku z tym niektóre produkty użytkowe mają przewagę, gdyż są postrzegane jako tzw. pełnoprawny prezent, ale nie wymagają tak dużych nakładów jak np. elektronika – twierdzi Piotr Biela.

Natomiast 5,4% ankietowanych nie ma wyrobionej opinii w ww. kwestii. – Prawie 5,5% niezdecydowanych to nie efekt przypadkowy. Wynika on przede wszystkim z braku wystarczających informacji o konkretnym obdarowywanym dziecku, a także z nieokreślonego jeszcze budżetu. Jednocześnie zmiany w zwyczajach prezentowych są wyraźne. Gotówka i elektronika zyskują, tradycyjne symbole tracą. Warto jednak pamiętać, że każde wydarzenie to osobna historia, a uniwersalne recepty na najlepszy prezent po prostu nie istnieją – przekonuje dr Joanna Myślińska-Wieprow.

Z kolei najmniej wskazań ma inny prezent, niż wyżej podano – 0,4%.

Natomiast 0,8% osób zadeklarowało, że nie jest w ogóle za dawaniem podarunków z tej okazji. Konsola lub gry są na trzecim miejscu od końca w zestawieniu – 4,1%. – Zaskakująco niska jest dla mnie popularność konsoli i gier jak na atrakcyjność takiego prezentu dla dzieci. Sądzę, że determinantą jest tu wysoka cena, gdyż w tej kategorii mamy dziś jedną liczącą się w branży markę. W odniesieniu do najpopularniejszych odpowiedzi, I komunia święta, mimo pojawiających się zmian, nadal wymaga elementu wyjątkowości oraz odświętności – zwraca uwagę ekspert z Briju.

Zmiany w preferencjach

Ekspertka z Uniwersytetu WSB Merito zauważa, że w ostatnich latach nastąpiły widoczne zmiany w preferencjach co do prezentów komunijnych. Przede wszystkim wyraźnie zyskała gotówka. Straciły z kolei tradycyjne prezenty o charakterze wyłącznie symbolicznym. Nie znaczy to, że zniknęły całkowicie. Nadal je wybierają przede wszystkim najbliżsi, zwłaszcza dziadkowie oraz osoby o bardziej tradycyjnym światopoglądzie. Jednak ich udział w ogólnej puli upominków spada.

– Rośnie popularność sprzętu elektronicznego i sportowego – smartfonów, tabletów, rowerów i hulajnóg. To odpowiedź na zmieniające się zainteresowania dzieci. O ile dawniej komunijnym marzeniem bywał zegarek lub rower, o tyle dziś często jest to smartfon czy laptop. Co istotne, są to prezenty kosztowne. Dlatego często rodzice sami sugerują, że jeśli goście chcą złożyć się na taki droższy przedmiot, gotówka jest najlepszą formą – uzupełnia dr Joanna Myślińska-Wieprow.

Jak podsumowuje dr hab. Joanna Wardzała, wyniki raportu dobrze ilustrują współistnienie dwóch procesów – z jednej strony rosnącej racjonalizacji i pragmatyzacji praktyk społecznych (gotówka), a z drugiej – utrzymywania się symbolicznych form podtrzymujących tradycję i wspólnotę (biżuteria, symbole religijne). To napięcie między nowoczesnością a tradycją jest jednym z kluczowych tematów współczesnej socjologii życia codziennego.

MondayNews Polska